Dáár ligt de kracht van wat ik gekscherend ‘het Arbeidsveiligheidskundig Krommunicatiemodel’ noem. Het is geen officieel instrument, maar een scherpe spiegel. Want in plaats van te leren van ongevallen of ongewenste gebeurtenissen, zoeken we vaak houvast in taal die verzacht, verhult of verschuift. Het gebeurt dagelijks, let er maar eens op.
Wat bijvoorbeeld te denken van de explosie van een vrachtwagen met chemische lading bij een zuivelfabriek in Borculo, in de nacht van 4 op 5 juli 2025? Hierbij was een oranje/roodbruine NO₂-achtige wolk te zien. Omwonenden klaagden dat er een substantie neerdaalde die tot schade aan en rondom de woningen leidde. De burgemeester echter had het over een "menselijke fout" en meldde dat "de situatie volledig onder controle" was en de oorzaak van het incident "zorgvuldig" zou worden onderzocht. Wat natuurlijk volstrekt tegenstrijdig was met de conclusie dat er sprake was van een menselijke fout. Want wie anders dan mensen maken fouten?
Let vooral op het woordgebruik bij ongevallen
Veel gebakken lucht dus, maar het ging erin als gesneden koek. Let hierbij vooral op het woordgebruik: 'incident'. Klinkt als; valt best mee. De brandweer bevestigde dat de wolk giftige stoffen bevatte. De veiligheidsregio verklaarde snel daarna dat de stoffen niet op de grond terechtgekomen waren omdat deze "meteen" in de lucht waren vervlogen. Waarom dan wel een NL-Alert verstuurd werd met het advies om ramen en deuren gesloten te houden en de ventilatie uit te schakelen, werd er niet bij vermeld. Daarna werd het doodstil in Borculo. Krommunicatie.
De kern van krommunicatie zit hem dus in drie pijlers: het etiket, het juridische beugeltje en de consensus. Drie mechanismen die organisaties feilloos inzetten om wat zeer ernstig lijkt, te reduceren tot een agendapunt. Om er daarna niets meer van te horen en over te gaan tot de orde van de dag. En zo wordt krommunicatie bijna een kunstvorm. Samengevat: "Krommunicatie in arbeidsveiligheid is niet de kunst van het voorkomen, maar van het verslagleggen." De boodschap is dat veiligheidscultuur niet draait om de vraag hoe mooi je het opschrijft, maar om de vraag of iedereen aan het eind van de werkdag even gezond thuiskomt als dat ze aan het begin ervan vertrokken.
